Clean Eating được hiểu với ý nghĩa là “Ăn Sạch”, hay ăn theo một chế độ lành mạnh với tôn chỉ “Hãy ăn thức ăn dưới dạng nguyên thủy nhất của nó”. Chế độ ăn này có những ưu điểm và nhược điểm của nó.
Tại sao phải ăn sống và Tại sao phải nấu chín?
Phương pháp ăn Clean eating cũng có những điểm hợp lý của nó. Việc qua chế biến có thể phá hủy hoặc làm giảm hàm lượng vitamin và chất khoáng (Vitamin C và flavonoid là những chất dễ bị nhiệt tác động), thực phẩm tươi sống ít làm tăng lượng đường trong máu. Có một số loại vitamin tan trong nước như vitamin C khi luộc rau nó sẽ tan trong nước, nếu bỏ phần nước đi có nghĩa là chúng ta mất một lượng vitamin C đáng kể.
Nhưng cần phải hiểu rõ là ăn tươi sống không có tức thị sẽ nhận được nhiều dinh dưỡng nhất và cần lưu ý đến những mặt trái của nó. Nguy cơ lớn nhất là thiếu dinh dưỡng và ngộ độc thực phẩm do vi khuẩn, virus hoặc độc tố trong thực phẩm đó chưa được phá vỡ khi còn sống như các loại đậu có chứa saponin và legumin, khi thân thể bị ngộ độc bởi hai hoạt chất này thường có miêu tả như ói mửa, đau bụng và dẫn đến ỉa chảy, có thể ảnh hưởng đến tính mạng. Tuy nhiên, saponin và legumin là hai độc tố có thể bị phá vỡ khi gặp nhiệt độ cao, nên chế biến và làm chín ở nhiệt độ cao sẽ an toàn khi sử dụng.
Ăn sống các loại rau có nguy cơ gây tiêu chảy do E.coli, Salmonella, Staphyococcus, Campylobacteria, giun xoắn ký sinh, virus viêm gan A, viêm gan E… Khi nấu chín ở nhiệt độ cao sẽ xoá sổ được nhiều vi khuẩn.
Ăn sống các loại rau có nguy cơ gây ỉa chảy
Khi bạn sử dụng thực phẩm với các phương pháp nấu ăn khác nhau, nó sẽ đổi thay thành phần dinh dưỡng của thực phẩm, nhưng đây không phải là một điều xấu. Một số phương pháp nấu bếp sẽ làm giảm hàm lượng vitamin hoặc khoáng chất, trong khi những phương pháp khác có thể làm cho các chất dinh dưỡng khác dễ thu nạp hoặc tiêu hóa hơn. Thức ăn qua chế biến có thể nhiều dinh dưỡng và tốt cho thân thể hơn như cà chua khi gia nhiệt, lycopene (sắc tố có lợi cho cơ thể) sẽ được giải phóng ra nhiều hơn do nhiệt làm suy yếu thành tế bào khiến lycopene được giải phóng ra.
Khi nói đến sự tiến hóa của loài người, các nhà nhân chủng học thường đề cập đến việc phát hiện ra lửa và khả năng nấu thức ăn. Họ xem đây là một bước ngoặt phát triển quan yếu của loài người.
Con người đã biết nấu chín thức ăn, làm chín thực phẩm để: Giúp ăn ngon miệng hơn, không bị nhàm chán, bởi vì cùng một vật liệu bạn có thể chế biến nhiều kiểu khác nhau; giúp thức ăn mềm hơn; để được lâu hơn, dự trữ thời kì dài hơn; thực phẩm làm chín sẽ loại bỏ được hầu hết vi khuẩn gây hại; loại bỏ mùi khó chịu; ăn thức ăn nấu chín để dễ dàng tiêu hóa, chưa kể là một số loại thức ăn tăng hàm lượng dinh dưỡng khi nấu lên.
Lời khuyên cho chế biến và ăn clean eating
- Rửa trái cây và rau củ dưới vòi nước sạch.
- Các phương tiện nhà bếp như dao, thớt, chén dĩa phải sạch sẽ nếu không đây sẽ là nguồn lây bệnh.
- Bàn tay của người làm bếp phải sạch sẽ để tránh lây lan vi khuẩn, virus vào thực phẩm.
- chú ý tới phản ứng của thân với chế độ ăn này, nếu thấy rối loạn tiêu hóa, đầy bụng, đầy hơi, mất nước, trào ngược dạ dày... có thể bạn ăn quá nhiều đồ tươi sống, nên giảm bớt hoặc đổi thay chế độ ăn.
- Đừng quá đần và lạm dụng chế độ ăn này, phải hiểu là nó cũng có những mặt trái và chỉ thích hợp với bạn trong thời đoạn nào đó mà thôi. Nếu ăn vì mục đích giảm cân khi đích thực bạn cần giảm cân vì lý do sức khỏe theo yêu cầu của thầy thuốc thì đó là sự hợp lý; nếu bạn tự ăn vì ám ảnh cân nặng hay mục đích ép cân hay giữ dáng cần phải xem lại.
- Ăn uống đa dạng và rau củ tươi sống là một phần trong đó mà thôi. Mỗi ngày càng người trưởng thành nên ăn chí ít 5 phần rau củ và trái cây (với người trưởng thành, 1 phần rau củ, trái cây tương đương khoảng 80g), tương đương với 400g. Đây cũng là định mức được Tổ chức Y thế Thế giới (WHO) đưa ra. y khoa cựu truyền cũng có lời khuyên cái gì thái quá sẽ bất cập, ăn nhiều đồ tươi sống sẽ làm hại tỳ vị.
- Trong ăn uống và dinh dưỡng không nên chạy theo trào lưu: ăn thải độc, ăn theo tự nhiên hoặc “nhất nướng, nhì chiên, tam xào, tứ luộc”, ăn kiêng khem theo truyền khẩu, ăn theo Google,… Nếu thấy thân thể có vấn đề về ăn uống nên đến thăm khám bởi bác sĩ chuyên khoa hoặc bác sĩ chuyên ngành dinh dưỡng để có lời khuyên ăn uống hợp.
BS.CKII. HUỲNH TẤN VŨ
